NGND TRỊNH TRÚC LÂM
GS - TS KH NGUYỄN VĂN HỘ



ỨNG XỬ SƯ PHẠM





























NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI



LỜI NÓI ĐẦU
Để nâng cao năng lực sư phạm cho giáo viên, việc đi sâu t́m hiểu những tri thức sư phạm là rất cần thiết, đặc biệt là hệ thống những tri thức và kỹ năng giao tiếp sư phạm trong hoạt động thường nhật của người giáo viên. Ở nước ta đă không ít các tác giả đề cập tới vấn đề này, từ các sách giáo khoa giảng dạy ở các bậc học(1) cho đến sách chuyên khảo và cả những cuốn sách mang tính ứng dụng trong các lĩnh vực hoạt động nghề nghiệp khác nhau(2).
Tuy nhiên, do tính chất đặc biệt đa dạng và tế nhị trong hoạt động giao tiếp, mỗi cuốn sách vẫn chỉ bao gồm một phần nhỏ trong tri thức và các kỹ năng có liên quan tới vấn đề. Cho dù như vầy, song trong thực tế, mỗi cuốn sách đă bổ sung thêm khả năng tư1duy sư phạm, tạo ra nhiều cơ sở khoa học cho các hoạt động thực tiễn của người làm công tác giáo dục. Với ư nghĩa đó của sự t́m kiếm, chúng tôi cũng cô gắng đưa ra một hệ thống kiến thức sư phạm về một bộ phận của hoạt động giao tiếp giữa chủ thể (giáo viên) với một chủ thể khác (học sinh) trong quá tŕnh giải quyết các t́nh huống sư phạm, đó là hoạt động ứng xử. Những vấn đề mà chúng tôi đề cập tới trong cuốn sách sẽ không đi sâu t́m hiểu các cơ sở triết học, tâm lư học hoạt động ứng xử mà chủ yếu sẽ tập trung làm sáng tỏ bản chất của ứng xử trong giao tiếp giữa thầy và tṛ theo quan điểm hoạt đông và giáo dục, đồng thời cũng chỉ ra một số khó khăn mà giáo viên thường gặp phải khi giải quyết các t́nh huống sư phạm trong hoạt động ứng xử. Do giới hạn về kinh nghiệm, chúng tôi chỉ đề cập tới ứng xử sư phạm trong nhà trường PTTH, giữa thầy và tṛ trong hoạt động giáo dục và giáo dưỡng ở trường học.
Chắc chắn trong quá tŕnh biên soạn cuốn sách, chúng tôi không tránh khỏi những khiếm khuyết về nội dung và h́nh thể tập thể tác giả chúng tôi mong được các bạn đọc và đồng nghiệp góp ư chúng tôi xin chân thành cảm ơn.
PGS - TSKH Nguyễn Văn Hộ
NGND PGS - TSKH Trịnh Trúc Lâm










(1) Giao tiếp sư phạm. PGS.PTS Ngô Công Hoàn - PGS. PTS Hoàng Anh (Giáo tŕnh đào tạo giáo viên THCS Hệ CĐSP). NXB GD - 1998.
(2) Giao tiếp và ứng xử sư phạm. Ngô Công Hoàn (dùng cho GV mầm non). ĐHSP - ĐHQG Hà Nội - 1997; Tâm lư học ứng xử Lê Thị Bằng - Hải Vang, NXB GD - 1997. 2









Phần I:
GIAO TIẾP VÀ ỨNG XỬ
























3



I. KHÁI NIỆM VỀ GIAO TIẾP
Trong cuộc sống, con người có nhiều nhu cầu hoạt động để tồn tại và phát triển. Có những nhu cầu mang tính sinh tồn như ăn, ở, sinh nở.v.v... song có những nhu cầu vượt ra khỏi tính bản năng của động vật đó là nhu cầu giao tiếp. Đành rằng ở động vật cao cấp, hành động giao tiếp vẫn tồn tại (nhu cầu sống với cha mẹ, bầy đàn), song chất lượng giao tiếp và phạm vi giao tiếp th́ không một loài động vật nào có thể so sánh với con người. Để có được sự khác biệt này trong giao tiếp người khi so sánh với động vật là nhờ vào kết quả của sự phát triển xă hội. Con người trong quá tŕnh hoàn thiện ḿnh, một mặt phải thích ứng dần với tính đa dạng, phong phú và phức tạp của tự nhiên, mặt khác để có thể tồn tại và phát triển, phải có sự liên kết giữa các cá thể theo những chuẩn mực nhất định, chính trong quá tŕnh liên kết này đă tạo nên tính xă hội của con người. Do đó có thể nói, cùng với lao động, hoạt động giao tiếp được coi là một trong những đặc trưng nổi bật, cơ bản tạo nên tính người, phản ánh bản chất của con người, vừa như là phương thức liên kết giữa con người với con người, giữa con người với tự nhiên, vừa như là kết quả của sự phát triển thế giới vật chất và của các